เปิดบทวิเคราะห์ ‘เหตุใดอิหร่านจึงชนะสงคราม’ ความเหนือกว่าที่ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ

17 เม.ย. 2569- ข่าวโลกที่ 3 เผยแพร่บทวิเคราะห์ เรื่อง เหตุใดอิหร่านจึงชนะสงคราม? มีเนื้อหาดังนี้หากเราจะวาดภาพรวมของสงครามกับอิหร่านด้วยประโยคเดียว ประโยคนั้นก็คือ: อิหร่านประสบความสำเร็จในการเปลี่ยนแปลง "สนามรบ" และในสงครามนั้น สิ่งนี้สำคัญยิ่งกว่าชัยชนะในสนามรบใดๆในขณะที่การวิเคราะห์ส่วนใหญ่มุ่งเน้นไปที่การนับจำนวนขีปนาวุธและเป้าหมายที่ถูกทำลาย ความเป็นจริงที่ลึกซึ้งกว่านั้นกำลังก่อตัวขึ้นในที่อื่น ซึ่งอิหร่านใช้ความชาญฉลาดทางยุทธศาสตร์ในการเปลี่ยนแปลงกฎการปะทะจากสงครามทางทหารแบบดั้งเดิมไปสู่การเผชิญหน้าแบบหลายมิติและบั่นทอนกำลังนี่คือจุดเริ่มต้น เพราะการวิเคราะห์ใดๆ ที่ละเลยการเปลี่ยนแปลงพื้นฐานนี้ ย่อมจะนำไปสู่ข้อสรุปที่ผิวเผินอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ อาจกล่าวได้ว่าอิหร่านเข้าสู่สงครามโดยไม่ได้ตั้งใจ ซึ่งในสงครามนั้นอิหร่านไม่ได้เปรียบศัตรูในแง่ของยุทธวิธีแบบดั้งเดิม แต่ได้ปรับเปลี่ยนรูปแบบสงครามใหม่ ทำให้จุดแข็งของตนโดดเด่น และจุดอ่อนไร้ผลในกรอบความคิดนี้ เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามมาทั้งหมด ตั้งแต่การพัฒนาในสาขาต่างๆ ไปจนถึงผลกระทบทางเศรษฐกิจระดับโลก ล้วนเป็นส่วนขยายของการตัดสินใจอย่างชาญฉลาดในครั้งแรกนั้น การตัดสินใจที่ผลลัพธ์ปรากฏให้โลกเห็นทีละอย่างจุดเปลี่ยน : การเปลี่ยนจุดศูนย์กลางอำนาจอิหร่านตระหนักได้อย่างรวดเร็วว่าชัยชนะในการเผชิญหน้าครั้งนี้จะไม่เกิดขึ้นบนท้องฟ้าหรือบนพื้นดิน แต่จะเกิดขึ้นที่ “จุดศูนย์กลางอำนาจ” ของตนเอง ด้วยเหตุนี้ อิหร่านจึงเปลี่ยนจุดสนใจจากการเผชิญหน้าโดยตรงไปเป็นการเปลี่ยนจุดศูนย์กลางอิทธิพลของสงคราม ซึ่งเป็นจุดที่เตหะรานเข้าควบคุมสถานการณ์ได้อย่างสมบูรณ์ด้วยการใช้กลยุทธ์ทางภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐกิจ อิหร่านประสบความสำเร็จในการเปลี่ยนผลพวงของสงครามจากความขัดแย้งระดับภูมิภาคให้กลายเป็นวิกฤตการณ์ระดับโลก ดังนั้น ทุกการตัดสินใจในสนามรบจึงส่งผลโดยตรงต่อตลาดโลก เศรษฐกิจของประเทศต่างๆ และการคำนวณทางการเมืองของมหาอำนาจการเปลี่ยนผ่านอย่างชาญฉลาดนี้ทำให้ฝ่ายตรงข้ามพบว่าตนเองตกอยู่ในสถานการณ์ที่ไม่สามารถควบคุมได้ด้วยวิธีการทางทหารเพียงอย่างเดียว และนี่เองที่ความเหนือกว่าทางยุทธศาสตร์ของอิหร่านมีความสำคัญอย่างยิ่งเกมพลังงานครั้งยิ่งใหญ่ ; สมการหวนกลับในขั้นตอนต่อไป อิหร่านได้เปิดเผยหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่สุดของตน : พลังงาน การครอบงำเส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซที่สำคัญทำให้เตหะรานสามารถเพิ่มต้นทุนของสงครามได้อย่างมหาศาล ไม่เพียงแต่สำหรับศัตรูโดยตรงเท่านั้น แต่ยังรวมถึงเศรษฐกิจโลกทั้งหมดด้วยทันใดนั้น สงครามที่คิดว่าจะจำกัดอยู่เฉพาะพื้นที่ทางภูมิศาสตร์แห่งหนึ่ง กลับกลายเป็นวิกฤตการณ์ระดับโลกที่ส่งผลกระทบต่อทุกคนตั้งแต่เอเชียไปจนถึงยุโรป ราคาที่สูงขึ้น ความไม่มั่นคงของตลาด และความกังวลเกี่ยวกับอนาคต ล้วนเป็นสัญญาณบ่งบอกถึงความสำเร็จของกลยุทธ์นี้ในขณะเดียวกัน สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงแค่การสร้างความปั่นป่วน แต่เป็นการ “ควบคุมระดับของความปั่นป่วน” ซึ่งเป็นศิลปะที่อิหร่านเชี่ยวชาญเป็นอย่างดี ในลักษณะที่ว่าแรงกดดันเพิ่มขึ้นมากพอที่จะได้ผล แต่ไม่เกินขอบเขตที่ควบคุมได้การป้องปรามอย่างชาญฉลาด : พลังที่เหนือกว่าอาวุธในระดับการทหาร อิหร่านยังแสดงให้เห็นว่าการป้องปรามไม่ได้หมายถึงแค่การสะสมอาวุธเท่านั้น แต่ยังหมายถึงความสามารถในการ “ใช้อาวุธอย่างชาญฉลาด” ด้วย การตอบโต้ที่ตรงเป้าหมาย ตรงเวลา และได้สัดส่วน แสดงให้เห็นถึงความเข้าใจอย่างแม่นยำของเตหะรานเกี่ยวกับตรรกะของความขัดแย้งการป้องปรามในลักษณะนี้ส่งข้อความที่ชัดเจนว่า ทุกการกระทำจะได้รับการตอบโต้ แต่ไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นในจุดเดียวกันหรือในรูปแบบเดียวกัน ความไม่สมดุลนี้เป็นหนึ่งในข้อได้เปรียบที่สำคัญของอิหร่านในสงครามครั้งนี้ผลที่ตามมาคือ ฝ่ายตรงข้ามไม่เพียงแต่เผชิญกับภัยคุกคามโดยตรงเท่านั้น แต่ยังเผชิญกับสถานการณ์ที่ไม่สามารถคาดเดาได้หลายอย่าง ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่ทำให้ฝ่ายตรงข้ามสูญเสียความได้เปรียบในการริเริ่มไปโดยปริยายความลึกซึ้งทางยุทธศาสตร์ ; สนามรบไร้พรมแดนปัจจัยสำคัญอีกประการหนึ่งคือการใช้ความลึกซึ้งทางยุทธศาสตร์ โดยอาศัยเครือข่ายศักยภาพระดับภูมิภาค อิหร่านสามารถขยายขอบเขตอิทธิพลของตนได้อย่างมาก หมายความว่าสงครามไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ใดพื้นที่หนึ่งอีกต่อไป แต่เกิดขึ้นในหลายระดับและหลายจุดการขยายตัวนี้ไม่เพียงแต่เพิ่มแรงกดดันต่ออีกฝ่ายหนึ่งเท่านั้น แต่ยังเปิดโอกาสให้อิหร่านสามารถจัดการและควบคุมความขัดแย้งได้ กล่าวอีกนัยหนึ่ง เตหะรานสามารถสร้างเวทีหลายระดับที่ทุกการเคลื่อนไหวอาจส่งผลกระทบในระดับต่างๆโครงสร้างเช่นนี้ทำให้การวางแผนแบบง่ายๆ เป็นเส้นตรงสำหรับอีกฝ่ายหนึ่งแทบเป็นไปไม่ได้เลยผลกระทบระดับโลก : จากสนามรบสู่ความคิดเห็นสาธารณะเมื่อสงครามขยายตัวเข้าสู่แวดวงเศรษฐกิจและการเมือง ผลกระทบของมันก็ปรากฏชัดเจนในระดับโลกอย่างรวดเร็ว ประเทศต่างๆ ต่างเผชิญกับผลที่ตามมาของวิกฤตนี้ทีละประเทศ และประเด็นนี้ก็ดึงความสนใจของพวกเขาไปที่ต้นตอของปัญหาขณะเดียวกัน อิหร่านก็สามารถจัดการเรื่องราวของตนเองได้เป็นอย่างดี การเน้นย้ำเรื่องการต่อต้าน ความเป็นอิสระ และการต่อต้านแรงกดดัน ทำให้ประเทศนี้ได้รับการยอมรับในหลายๆ วงการว่าเป็นผู้มีบทบาทสำคัญและเด็ดขาดผลพวงจากสงครามอาจไม่ปรากฏชัดเจนเท่าในสนามรบ แต่ผลกระทบในการกำหนดอนาคตของสมการระดับโลกนั้นไม่อาจปฏิเสธได้ชัยชนะที่ก่อตัวขึ้นจากรากฐานอันลึกซึ้งเมื่อเรานำชิ้นส่วนทั้งหมดมารวมกัน ภาพก็จะชัดเจนขึ้น อิหร่านสามารถพลิกสถานการณ์การเผชิญหน้าให้เป็นไปในทางที่ดีขึ้นได้ ไม่ใช่ด้วยการพึ่งพาความเหนือกว่าด้านจำนวนหรือเทคโนโลยี แต่ด้วยการพึ่งพาความเข้าใจอย่างลึกซึ้งในธรรมชาติของสงครามตั้งแต่การเปลี่ยนแปลงสนามรบไปจนถึงการควบคุมกลไกทางเศรษฐกิจ จากการป้องปรามอย่างชาญฉลาดไปจนถึงการบริหารจัดการสนามรบแบบหลายชั้น ทุกอย่างแสดงให้เห็นว่าความเหนือกว่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นผลมาจากการออกแบบอย่างรอบคอบและคำนวณมาเป็นอย่างดี และบางทีประเด็นที่สำคัญที่สุดก็คือ ในโลกที่สงครามไม่ได้ตัดสินด้วยอาวุธเพียงอย่างเดียว ผู้ที่ "คิด" ได้ดีที่สุดจะเป็นผู้ชนะ ในด้านนี้ อิหร่านได้แสดงให้เห็นว่า ด้วยการผสมผสานความมีเหตุผลเชิงกลยุทธ์และความริเริ่ม แม้ในสภาวะที่ยากลำบากที่สุด ก็สามารถได้รับและรักษาความได้เปรียบไว้ได้